Wereldvreemde nerd.

Ik ben een wereldvreemde nerd.

En collega Ron Brand met mij.

Een verstrekkende conclusie, maar onontkoombaar wanneer je als naïeve educator en argeloos conservator  met vier zeelui in gesprek gaat over hun erotische avonturen. Niet voor de lol natuurlijk - nee zeg - maar omdat we aan dit pikante onderwerp een tentoonstelling willen wijden.

Al eerder schreef ik over mijn ontmoeting met Koos op Katendrecht. Hij vertelde bloemrijk over de mores op zee en de volkscultuur op de Kaap. Deze afspraak met de vier zeelui was min of meer een vervolg. Ook Koos was weer van de partij, dit keer aangevuld met een oud-machinist, oud-stuurman en oud-kapitein.
Ron en ik vreesden voor een aarzelende start – je deelt immers niet met iedereen je seksleven – maar daar vergisten we ons in. De gewezen stuurman nam meteen het voortouw en al snel bleek de ene anekdote opmaat voor de andere. De verhalen waren soms schunnig, maar meestal vol humor, zelfspot en realiteitszin. Over spanningen aan boord tijdens lange reizen die zich ontlaadden in knokpartijen, bevlekte pin-ups en seksblaadjes, populaire havens in Latijns-Amerika en de professionaliteit van Japanse hoeren. De heren namen kortom geen blad voor de mond . Ze schilderden een mannencultuur gedreven door testosteron en hormonen.
“Een kut trekt meer dan tien paarden” , verklaarde Koos poëtisch. Ron en ik hielden uiteraard ons gezicht professioneel in de plooi, maar beseften dondersgoed dat ons hier een wereld werd voorgeschoteld waarvan wij - museale kantoorklerken - slechts  het bestaan vermoedden.  Niet omdat wij zoveel beschaafder zijn dan onze gasten, maar puur omdat wij nooit in de ‘juiste’ omstandigheden verzeild zijn geraakt. Onze vier gasten zijn er stellig van overtuigd dat ‘alle’ mannen - ongeacht nationaliteit of cultuur - hetzelfde zijn en er lang op reis en ver van huis hun eigen seksuele normen en waarden op na houden.
Ik begreep het eigenlijk wel.
Onwillekeurig moest ik echter aan mijn voormalige werk als educator in Diergaarde Blijdorp denken. De dierentuinwereld heeft veel te stellen met jonge mannetjesolifanten die, eenmaal in de puberteit, de gehele kudde beginnen lastig te vallen. Moeder, tante, broer of zus… maakt niet uit. In de natuur wordt zo’n hitsige jongeling domweg de kudde uit gebonjourd, maar in dierentuinen worden ze noodgedwongen apart gehuisvest.  Afgaand op de anekdotes van onze zeemannen gedragen mannetjes-mensen zich niet veel anders: ook zij worden gedreven door hun instincten, met dat verschil dat ze tussendoor nog weleens een goed boek lezen.
Sommige exemplaren althans.

Dames met een rauwe gerrit

Dat veel zeelui op hun lange reizen de bloemetjes buiten zetten, is publiek geheim: iedereen weet het, maar niemand wil erover praten. Voor een nieuwe tentoonstelling  zijn we niettemin op zoek naar maritieme ooggetuigen die minder moeite hebben om hun “avontuurlijke” verleden of heden te delen. Gelukkig hebben we er een aantal gevonden.

Koos is er een van.

Twee weken terug ging ik bij hem op de koffie.  Koos, zeventig jaar oud, heeft in zijn jonge jaren de wereld rondgevaren en woonde een groot deel van zijn leven met partner Rob op Katendrecht . Vanuit een comfortabel appartement overziet hij nu de Kaap en kijkt hij terug op het roemruchte verleden van de wijk. Koos is heel stellig: “Bij ons aan boord ging iedereen naar het bordeel.  Alleen de hoofdmachinist niet - die ging naar de kapper, zei hij - maar als we weer op zee waren bestelde hij ineens een colaatje in plaats van zijn favoriete neut. Alcohol en penicilline gaan immers niet samen.”

“Penicilline?” vroeg ik naïef.

“Ja, om geslachtsziekten te onderdrukken.”

“Aha.”

Koos zat duidelijk in zijn praatstoel. Hij vertelde honderduit.  Over hoe hij tijdens zijn carrière op zee nog in de kast zat. Dat homo’s troost vonden bij begripvolle hoeren op de Kaap. Dat de naam Katendrecht bij Griekse zeelui beter bekend was dan Rotterdam zelf. Dat Noorse zeelui hun geld liever aan alcohol besteedden dan aan de dames. Kortom, sappige anekdotes uit een vervlogen verleden.

Het mooiste aan de verhalen van Koos vond ik het Kaapse taalgebruik. De straattaal van een havenstad is meestal niet mals, maar op Katendrecht was men wel heel virtuoos. ‘Die vrouw speelt piano’ was codetaal voor een heimelijke prostitué en een dame die erg veel klanten had bediend, had na een dag last van een ‘rauwe gerrit’. Ook de bijnamen van de prostitués spreken nog steeds  tot de verbeelding: de Makreel was een hoer uit Zeeland, Lodalientje werd vernoemd naar het schoonmaakmiddel waarmee ze de eczeem op haar dijen bestreed en Corrie van de Rekels was een dame die op luidruchtige wijze haar vleeswaar aan de man bracht.

Binnenkort spreken we Koos weer. Maar dan in gezelschap van enkele andere openhartige zeemannen. Het belooft een gezellige boel te worden.

Een kus voor de matroos

 

“Dit is een hééééél oud schip. De opa van mijn opa van mijn opa van mijn opa van mijn opa van mijn opa van mijn opa van mijn opa… en die z’n vader, heeft er nog op gevaren.”
Tweeëntwintig kleuters keken Koos Matroos met grote ogen aan.
“Dat is te moeilijk voor ons hoor”, reageerde een schattig meisje met vlechtjes, “Dat begrijpen wij niet.”
Altijd weer verrassend hoe oprecht kleuters reageren.
Acteur Rob Musters probeerde afgelopen woensdag een nieuwe variant van zijn kleuterprogramma “Koos Matroos” uit. Normaal speelt deze muzikale les zich af aan boord van marineschip De Buffel, maar gedwongen door bezuinigingen vertrekt De Buffel binnenkort uit de Leuvehaven, dus die vlieger gaat niet meer op.
Gelukkig is Koos Matroos ook leuk zonder Buffel. Althans, dat hoopten we. Een try-out moest het bewijs leveren. Vandaar dat onze bezoekers afgelopen woensdag een sliert kleuters van OBS De Margriet achter Koos aan konden zien huppelen. Eindbestemming was onze tentoonstelling ‘Geen Zee te Hoog’, een echte museumtentoonstelling met mooie scheepsmodellen en prachtige schilderijen, maar met weinig interactie.
Niet geschikt voor kleuters?
Wél als je het kielzog van Koos Matroos bevaart. Koos toonde de kleuters de schepen van zijn zeevarende voorvaderen en beduvelde zijn jonge publiek met sterke verhalen in vloeiend visserslatijn. En de kinderen? Die slikten alles voor zoete koek. Na vijf scheepsmodellen, een enorm 17de eeuws schilderij en een maquette van een scheepswerf, vond Koos het welletjes. De kinderen moesten nu zelf maar ‘s aan de bak. Met echte instrumenten voerden ze een hoorspel op, vlak naast ons beroemde Mataro-model. Gewoon tussen het publiek. Een chaotische, maar o zo muzikale potpourri was het resultaat.
Na afloop wees Koos nog even op een mooi scheepsmodel in de hal.
“Kijk, op zo’n soort schip heeft de opa van mijn opa nog gevaren.”
“De opa van je opa?”, vroeg hetzelfde meisje weer.
“Ja, begrijp je wel?”
“Nee, maar dat geeft niet hoor. Ik vind jou toch lief.”
Waarop ze Koos spontaan een kusje op de wang gaf.

Wat het Stedelijk van Villa Zebra kan leren?

Een gibbon in een ijslandschap, angstig scherpe close-ups van insecten, een ernstig gewond hobbelpaard… Villa Zebra pakt momenteel uit met “Ah, wat lief!”. Gesteund door haar vaste kinderpanel stelde de Villa een tentoonstelling met moderne kunst samen, afgestemd op haar minderjarige doelgroep, maar niettemin confronterend, verwarrend en compromisloos. Dit jaar zijn dieren leid- en lijdmotief.
Vorige week bezocht ik de feestelijke opening van “Ah, wat lief”. Sommige werken vond ik mooi, andere lelijk, gruwelijk, filosofisch of grappig, maar steeds werd ik geraakt. Villa Zebra is namelijk ook geschikt voor meerderjarige kijkers. Na een uurtje verliet ik geïnspireerd de Villa. Op de fiets moest ik onwillekeurig aan het Stedelijk Museum in Amsterdam denken. Wat een contrast! Toen ik enkele jaren geleden de tijdelijke dependance aan het IJ bezocht, had ik geen idee wat ik ervan moest vinden. De kunstenaars hadden hun ei gelegd en verder moest ik het maar uitzoeken. De summiere bordjes met conceptuele bespiegelingen gingen mijn bevattingsvermogen te boven en de hulpvaardige suppoosten wisten ook niet beter.
Ben ik dus conservatief?
Ongetwijfeld, maar wat vooral meespeelt is dat Villa Zebra haar publiek serieus neemt. Dat de Villa niet door, maar wel degelijk op de knieën gaat. Moderne kunst wordt met filosofische vragen, scherpe stellingen en humor opgediend, toegankelijk gemaakt. Daarmee bereikt de Villa niet alleen kids van kunstzinnige ouders maar ook een nieuw publiek: Rotterdamse kinderen die niets hebben met moderne kunst.
En mij natuurlijk.
Wie de kunst van het Stedelijk niet snapt, kan bij de buren altijd nog een Van Goghje bekijken. En zeg nu zelf, van een Baya Beachclub verwachten we ook geen programma voor intellectuelen, maar toch… mag ik als ontluikend kunstliefhebber alsjeblieft aan het handje worden genomen? Net als in Villa Zebra.

Gezocht zangtalent M/V

Onze speurtocht naar Rotterdams zangtalent begon medio juni vruchten af te werpen. Ik had al enkele zangers en zangeressen voor het project “Havenstad vs Wereldstad” gevonden, toen ik een enthousiast mailtje kreeg:
“Ik hoorde dat je jong zangtalent zocht. Met 55 voel ik me zo’n beetje tussen oud en jong in.”
Het bericht kwam van ene Frank, zanger in het straatbandje “Ongeregeld”. Onderaan zijn mailtje prijkte een foto: een middelbare rocker, met lang blond haar en doorgroefd gelaat, een beetje als Mick Jagger. Frank leek me een welkome aanvulling op de oudere dames, de Filippijnse ex-kapitein en het jonge duo Gregory en Nelline, die zich al voor het muziekproject hadden opgegeven.
“Leuk dat je interesse hebt in ons project. Voor het gemak deel ik je toch in bij de ouderen, ook al zie ik aan de foto dat je jong van geest bent”, mailde ik terug.
Nog dezelfde dag kreeg ik antwoord:
“Als artiest doe ik de laatste vijf jaar een persoonlijk Rotterdams geschiedenisproject; ik hou de herinnering aan Janine Wegman levend door in haar voetsporen te treden. Zij was Rotterdams eerste travestiet en transgender (…).”
Dit mailtje had Frank ondertekend met Janine. De afsluitende foto was ook veranderd. Ik herkende nog wel de rocker, maar nu was hij… nee, zij… gekleed in trouwjurk en werd ze geflankeerd door enkele in zwart maatpak gestoken bandleden.
“See me as a genuine rock bitch”, stond eronder.
Ik was dan ook benieuwd wie zich zou melden bij de eerste repetitie in het museum, Frank of Janine?
Op 19 augustus was het zover. Die dag kwamen de oudere Rotterdammers hun maritieme liedjes oefenen, een week later de jongere, en tenslotte zouden we op 2 september jong en oud bij elkaar zetten. Zo moesten de verhalen tussen de generaties loskomen. Hoe was het om in de Havenstad Rotterdam op te groeien? En hoe is dat tegenwoordig, als je opgroeit in de Wereldstad Rotterdam? Een muzikale ontmoeting, culminerend in twee optredens: tijdens de Wereldhavendagen en de Zuiderparkspelen.
Uiteindelijk bleek het Frank te zijn, die bij ons aanklopte. Voor even dan, want ergens onderweg, tussen onze entreebalie en de Zadkine Zaal, tranformeerde Frank in Janine. Shirt en spijkerbroek hadden plaatsgemaakt voor luchtig zomerjurkje.
Verrassend.
Dat vonden de overige zangers en zangeressen ook, maar hun beleefd verborgen scepsis verdampte toen Janine “Scheepvaartberichten” van Drs P inzette. Wat een strot! Wat een performance!
“Eh… even voor alle duidelijkheid”, vroeg ik Janine na afloop: “Noem ik je voortaan Frank of Janine?”
“Hou het maar op, Janine”, zei ze terwijl ze alvast een shaggie voor buiten rolde.
Een kwartiertje later reed Janine weg van het museum. Nu weer in spijkerbroek en shirt, op een stoere motor.

Op 30 september tijdens de Zuiderparkspelen treden onze zangers en zangeressen voor de laatste keer op. Kom om 16:00 uur genieten van Havenstad vs Wereldstad in het Zuiderpark.

Genieten van een vervlogen uitzicht

Een frisse duik in het verleden, daar ben ik nooit vies van geweest. Afgelopen maand kon ik wat dat betreft mijn lol op. Samen met enkele collega’s zette ik Maritiem Museum To Go op poten, een digitale rondleiding door de Rotterdamse havenstad voor smartphone-adepten.
Het principe van Maritiem Museum To Go is even leuk als simpel. Bezoek je appstore, download de gratis MuseumApp en je kunt aan de wandel. De MuseumApp biedt een hele reeks thematische stadswandelingen. Voornamelijk van musea in Amsterdam, maar nu dus ook – primeur! - in Rotterdam. Zo’n route via de MuseumApp is in feite de opvolger van het beduimelde kopietje met stadswandeling dat nog steeds bij menig VVV te krijgen is, maar dan veel leuker en veel hipper…
Zei de educator bescheiden.
En terecht, want Maritiem Museum To Go biedt veel meer dan de gemiddelde stadswandeling. Ten eerste vind je dankzij navigatie op je mobiel veel makkelijker de weg en ben je eenmaal op een interessante plek aanbeland, dan krijg je vanzelf een pushberichtje waarbij de relevante achtergrondinfo up-popt. Dat kan tekst zijn, maar ook audio, een historische foto van de bewuste locatie, een filmpje of een quizvraag. Met zo’n medium kan een educator natuurlijk alle kanten op.
Onze route vertelt het verhaal over de havenstad die langzaam maar zeker wereldstad werd en over havenactiviteiten die steeds meer richting zee verschoven. We schotelen filmpjes voor met Nederlandse emigranten die zich aan boord, tijdens hun enkele reis naar Australië, de Engelse taal machtig proberen te maken. We bieden een potige zangeres in een zeemanskroeg op Katendrecht. We laten de stadsbrand na het bombardement voelen… Noem maar op. En alles natuurlijk exact op de plek waar het ooit gebeurde.
Benieuwd?
De gratis MuseumApp is nu al te downloaden. En als ik een tip mag geven: ga – uiteraard bij mooi weer - naar de Willemskade, pak een lekker bankje, geniet van de passerende schepen en mocht het uitzicht anno 2012 tegenvallen, gebruik dan gewoon Maritiem Museum To Go om de bizarre drukte op de Maas anno 1932 te ervaren. Succes verzekerd.

Goeie educators, die Romeinen

Afgelopen maand hebben we gekampeerd in de Provence. Daar was het namelijk wel zomer. De invulling van zo’n vakantie valt echter niet mee, zeker niet als je twee pubers probeert te entertainen. Natuurlijk kunnen we capituleren en ons beperken tot camping en zwembad, maar het oog wil ook wat en dus pogen we onze kinderen te lijmen met een uitgebalanceerd dieet van relaxen, gelardeerd met brokjes cultuur.
In Orange werkte dat. Het Romeinse theater daar is sowieso imposant door zijn maatvoering, maar vooral de Nederlandstalige audiotour deed uitstekend werk. De teksten waren smeuïg en de geluidseffecten sfeervol. Daan (14) en Loes (12) hebben zich er ruim anderhalf uur vermaakt.
Enkele dagen later hoopten we de truc te herhalen in Avignon. Het kolossale pauselijk paleis biedt immers ook een audiotour: succes verzekerd.
Dachten we.
Over de pausen die in de 14de eeuw in Avignon zetelden, valt veel spannends te melden. Bijvoorbeeld dat Clemens V, de eerste paus, met geld van koning Filips IV werd aangesteld zodat de Franse monarch zich verzekerd wist van pauselijke steun toen hij de tempeliers van ketterij beschuldigde en al hun bezittingen in beslag liet nemen. Of het bizarre verhaal dat er lange tijd twee pausen waren: een in Avignon, gesteund door de Fransen, en een in Rome, gesteund door de Engelsen. Uiteraard waren beide pausen niet te beroerd om elkaar en hun volgelingen te excommuniceren. Of wat dacht je van de anekdote over een van de Franse pausen die aan de pest probeerde te ontkomen door weken lang in zijn paleis tussen twee vuren te bivakkeren.
Niets van dat alles.
“Deze gotische driebeukige zaal is een hoogtepunt in de liturgische architectuur”, orakelde een kille damesstem in gebrekkig Nederlands. Aan deze audiotour was duidelijk geen educator te pas gekomen. Alle geluidsfragmenten samen vormden een zouteloos kunsthistorisch referaat over het pauselijk paleis. Politiek en Katholiek correct, dat wel, maar na drie zinnen waren mijn pubers definitief voor het Roomsche geloof verloren. En wat het ergste was: vervolgens viel het niet mee om ze nog naar Arles of Nîmes te lokken.
Gelukkig werd hun zin in cultuur uiteindelijk toch weer hersteld.
Wederom door de Romeinen.
Het riviertje de Gard, dat nog steeds door hun beroemdste aquaduct wordt overbrugd, bleek namelijk een uitstekend zwemwatertje.
Pubers blij, ouders blij.
“Gaan we nog eens terug naar dat aquaduct?”, vroeg Loes zelfs.
Goeie educators, die Romeinen.